Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci - streszczenie - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
8. Wolność jest dla miłości

Próbę zdefiniowania pojęcia ludzkiej wolności podjął Arystoteles, dla którego wolność była własnością woli, która urzeczywistniała się przez prawdę. Wolność stała się kategorią etyczną. Święty Tomasz przyjął arystotelesowski system cnót, skupiając się głównie na czterech cnotach kardynalnych: roztropności, sprawiedliwości, męstwie i wstrzemięźliwości. Roztropność kieruje działaniami człowieka, sprawiedliwość warunkuje ład społeczny, a wstrzemięźliwość i męstwo dotyczą ładu wewnętrznego człowieka. Pozostałe cnoty są podporządkowane cnotom kardynalnym, tworząc kompletny system cnót, warunkujących spełnienie się ludzkiej wolności.

Najpełniejsze urzeczywistnienie wolność ludzka znajduje w przykazaniu miłości Boga i bliźniego. Określeniem zasad etycznych, które powinny być podstawą każdego sprawiedliwego ustroju, zajął się Arystoteles w dziele „Polityka”. Do założeń filozofa nawiązuje także katolicka nauka społeczna. Kwestie społeczne poruszane były w szeregu dokumentów Magisterium.

Problematyka ta została podjęta w Konstytucji Gaudium et spes. Podstawowym zagadnieniem, omawianym w tych dokumentach, stała się kwestia wolności człowieka. Stwórca jednocześnie dał i zadał człowiekowi wolność. Dzięki wolności człowiek został powołany do przyjęcia i realizacji prawdy. Dokonując wyboru prawdziwego dobra w życiu osobistym, rodzinnym, w środowisku narodowym i międzynarodowym, człowiek realizuje swoją wolność w prawdzie. Prawda pozwala unikać różnorakich dewiacji bądź je przezwyciężać. Wolność, urzeczywistniana poprzez prawdę o dobrze, sama staje się dobrem. W przypadku, kiedy wolność przestaje być związana z prawdą, przybiera kształt szkodliwych konsekwencji moralnych. Taki charakter miał system totalitarny, który był jedną z form niszczenia wolności.

9. Nauka z najnowszej historii

Pięćdziesięcioletni okres zmagań z systemem totalitarnym był jednocześnie wyrażeniem społecznej potrzeby samoobrony przed zniewoleniem całego narodu. Społeczeństwo starało się odrzucić narzucony mu ze Wschodu system, trzymając się wartości, które miały wielką, pozytywną treść. Instynktowny opór sprzyjał pogłębianiu się wartości religijnych i ideałów społecznych.

Ojciec Święty przywołuje słowa księdza Flamanda z Belgii, który stwierdził, że kraje Europy Zachodniej zostały oszczędzone przed złem, jakim był komunizm, ponieważ nie wytrzymałyby podobnej próby. Kraje Europy Zachodniej mają najdłuższą tradycję chrześcijańską.

Na Zachodzie nadal pojawiają się świadectwa ewangelicznego zaczynu, lecz jednocześnie pojawiają się tendencje, które odrzucają Chrystusa, postulując, aby człowiek sam stanowił o tym, co jest dobre, a co złe. Poglądy te uderzają w rodzinę i podstawy ludzkiej moralności. Lata zdominowania przez „ideologie zła” i walki z nią powinny nauczyć przede wszystkim sięgania do korzeni. Jedynie to może sprawić, że zło wyrządzone przez faszyzm i komunizm może w pewnym sensie ubogacać społeczeństwo i prowadzić do dobra, co jest zgodne z programem chrześcijańskim. Teraz najważniejsze jest to, aby Polacy nie zmarnowali tego zwycięstwa. Z kolei teologia, która rozwinęła się w państwach, znajdujących się pod wpływem komunizmu, jest czymś więcej niż teologia w znaczeniu ścisłym. Jest świadectwem życia, nauki Chrystusa i przeniknięcia w całą głębię tajemnicy Boga. We wszystkim bowiem można znaleźć działanie Boga, które dokonuje się za ludzkim pośrednictwem, nie tylko przez ich dobre działanie, ale także i błędy, z których Stwórca potrafi wydobyć większe dobro.

10. Tajemnica miłosierdzia

Ojciec Święty wyjaśnia zagadnienia, związane z tajemnicą miłości i miłosierdzia. Przywołuje psalm Miserere, uważany za jedną z najwspanialszych modlitw Starego Testamentu. Słowa wołania króla Dawida, grzesznika, który dopuścił się cudzołóstwa, najpełniej odzwierciedlają prawdę o kruchości moralnej człowieka. Jednocześnie wypływa z nich wiara w nieskończoność miłosierdzia Boga, który zawsze jest gotów przebaczyć i usprawiedliwić grzesznego człowieka. Ludzie Nowego Przymierza w psalmie Miserere rozpoznają obecność Chrystusa, który wziął na siebie grzechy wszystkich ludzi, zachowując w ten sposób równowagę między sprawiedliwością a miłosierdziem Stwórcy.

Siostra Faustyna w swych objawieniach widziała Jezusa zmartwychwstałego i uwielbionego. Zainaugurowała kult Chrystusa miłosiernego, wiążąc mistykę miłosierdzia z tajemnicą Wielkiej Nocy. Tajemnicę miłosierdzia Bożego zapisała w swym „Dzienniczku”. Ludzie, którzy przeżyli okrucieństwa II wojny światowej, odczytali przesłanie zakonnicy jako Ewangelię miłosierdzia Bożego, spisana w odniesieniu do wieku XX. Miarą wyznaczoną złu ostatecznie jest miłosierdzie Boga. Ludzie poznali w ten sposób prawdę – Bóg jest Miłością. Tajemnica paschalna poświadcza, że zawsze zwycięża dobro.

MYŚLĄC OJCZYZNA… (Ojczyzna – naród – państwo)

11. Pojęcie ojczyzny


Ojciec Święty wyjaśnia, jakie znaczenie, według Niego, mają pojęcia: „ojczyzna”, „naród”, „kultura”. Słowo „ojczyzna” łączy się znaczeniowo z pojęciem ojca i poniekąd oznacza to samo, co ojcowizna – zasób dóbr, które otrzymaliśmy w dziedzictwie po ojcach. Wyrażenie „ojczyzna-matka” dotyczy dziedzictwa duchowego, przekazywanego przez matki. Ojczyznę należy rozumieć jako dziedzictwo i wynikający z niego stan posiadania oraz wartości duchowe, które składają się na kulturę danego narodu. Dziedzictwo duchowe przetrwało w Polakach nawet wtedy, gdy pozbawiono ich terytorium, a naród został podzielony po zaborach. Co więcej, właśnie na wiek XIX przypadły szczytowe osiągnięcia kultury polskiej, takie jak: twórczość wielkich romantyków, kompozytorów, malarstwa, rzeźby, polskiego teatru.

W obrębie pojęcia „ojczyzna” można odnaleźć zależność pomiędzy tym, co duchowe, a tym, co materialne. Utrata tego, co materialne, budzi do życia „ducha” narodu, który walczy o przywrócenie prawa do ziemi. Analizując definicję ojczyzny należy nawiązać do Ewangelii, gdzie słowo „Ojciec” jest słowem podstawowym. Chrystus, który przyszedł od Ojca, podarował ludzkości niezwykłe dziedzictwo – dziedzictwo Ojca Przedwiecznego, jakim jest chrześcijaństwo w swym uniwersalnym znaczeniu. W ten sposób człowiek zyskał wieczną ojczyznę. Odejście Chrystusa do Ojca otworzyło znaczenie pojęcia „ojczyzna” na eschatologię i wieczność, lecz nie odebrało mu znaczenia doczesnego. Boża ojcowizna stała się „kulturą chrześcijańską” i w pewnym stopniu zaistniała w całej kulturze ludzkości. Poszukiwanie chrześcijańskich korzeni w kulturze polskiej i europejskiej wiąże się najczęściej z zagadnieniami korzeni historycznych kultury, a w szerszym znaczeniu – z badaniem naszych dziejów.

12. Patriotyzm

Jan Paweł II wyjaśnia, jak w odniesieniu do pojęcia ojczyzny należy rozumieć patriotyzm. Pojęcie patriotyzmu wiąże się z czwartym przykazaniem Dekalogu: czcij ojca i matkę. Ojczyzna jest ojcowizną i dla każdego człowieka jest matką. Dziedzictwo duchowe jest nam przekazywane przez ojca i matkę. Patriotyzm należy rozumieć jako umiłowanie tego, co ojczyste: historii, tradycji, krajobrazu ojczystego, dzieł rodaków. Każde zagrożenie ojczyzny staje się próbą umiłowania. Ojczyzna jest dobrem wspólnym dla wszystkich obywateli i wielkim obowiązkiem. Ojczyzna jest rzeczywistością, w której służbie rozwinęły się z upływem czasu struktury społeczne, począwszy od tradycji plemiennych. Patriotyzm jest sposobem na utrzymanie własnej kultury narodowej i chroni przed niebezpieczeństwami, jakie niesie za sobą nacjonalizm. Jest także drogą do uporządkowanej miłości społecznej, ponieważ przyznaje wszystkim narodom takie samo prawo, jak własnemu.

13. Pojęcie narodu

Pomiędzy pojęciami ojczyzna i naród istnieje ścisła łączność znaczeniowa. Termin „naród” wywodzi się od słowa „ród”, które etymologicznie wiąże się ze słowem „rodzenie”. Jako naród należy rozumieć społeczność, która znajduje swą ojczyznę w określonym miejscu świata i wyróżnia się spośród innych indywidualną kulturą. Naród to społeczność naturalna, której nie można zastąpić niczym innym w dziejach ludzkości. Na gruncie narodu rodzi się państwo.

W- Piśmie Świętym można odnaleźć elementy prawdziwej teologii narodu. Stary Testament przedstawia genealogię duchową Izraela, który Bóg wybrał jako swój naród. Historia rodu Abrahama ukazuje sposób, w jaki droga do narodu wywodzi się od rodziny i rodu. Księga Rodzaju opisuje kolejne etapy rozwoju rodu Abrahama, który dał początek narodowi izraelskiemu. Dzieje Izraela mają również wymiar duchowy. Stwórca wybrał ten naród, by w nim i poprzez niego objawić się światu. Posłannictwo tego narodu polegało na tym, że miał się w nim narodzić Mesjasz. Tajemnica wcielenia, czyli człowieczeństwa Chrystusa, wprowadza w dzieje nowego Izraela, czyli Ludu Nowego Przymierza, do którego zostali powołani wszyscy ludzie. Lud Nowego Przymierza ma charakter uniwersalny, gdyż każdy naród ma prawo do obecności w nim.

14. Historia

O człowieku, narodach i całej rodzinie ludzkiej można powiedzieć, że mają charakter historyczny. Wyraża się to w zdolności obiektywizacji dziejów. Człowiek posiada zdolność refleksji nad własną historią i obiektywnego powiązania biegu zdarzeń. Zdolność tę można również odnieść w stosunku do rodziny, społeczeństwa i w szerszym znaczeniu – do narodu. Narody obdarzone zostały pamięcią dziejową, utrwaloną na piśmie. Dzieje narodów zawierają w sobie zapis eschatologiczny, który wskazuje, że mają one swój sens podobnie jak życie ludzkie. Każdy naród utrwala swoją historię w różnych przekazach i dokumentach, tworząc własną kulturę. W dziejach Polski momentem przełomowym było przyjęcie chrztu. Polska zaczęła wówczas istnieć historycznie, a tworzywem polskiego narodu stały się plemiona, które zjednoczyły się i zaczęły bytować jako naród polski.

15. Naród a kultura

Dla każdego wierzącego człowieka początki historii człowieka i ludzkiej kultury opisuje Księga Rodzaju. Bóg stworzył mężczyznę i niewiastę na swoje podobieństwo, pobłogosławił ich i nakazał, by zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną. W słowach Stwórcy: „Czyńcie sobie ziemię poddaną” można odnaleźć najbardziej kompletną definicję kultury ludzkiej. Poprzez odkrywanie ziemi człowiek miał realizować prawdę o sobie samym i o świecie. Misja człowieka przeszła ewolucję, a w czasach najnowszych znacząco przyspieszyła. Jednak i cywilizacja jest powiązana z rozwojem poznania prawdy o świecie, czyli nauki. Cywilizacja zyskuje więc wymiar poznawczy.

W kulturę człowieka już od zarania dziejów wpisany jest element piękna. Piękno wszechświata, stworzonego przez Boga, leży u podstaw kultury, wyrażanej w dziełach sztuki. Każdy naród posiada własne dzieła sztuki. Polacy początek wszystkiego, czym żyją, odnajdują w pieśni „Bogurodzica”, której tradycja Wojciechowa przetrwała przez szereg wieków. Inna pieśń Gaude Mater Polonia wiąże się z kultem świętego Stanisława. Te dwie tradycje, łacińska i polska, przenikały się wzajemnie. Kultura jest właściwym sposobem istnienia i bytowania człowieka, a naród istnieje z kultury i dla kultury. Kultura danego narodu wyraża suwerenność jego społeczeństwa. Tożsamość narodu wyraża się poprzez jego kulturę.

MYŚLĄC EUROPA… (Polska – Europa – Kościół)

16. Ojczyzna europejska


Ojciec Święty odpowiada na pytanie o odpowiedzialność Europy za losy świata. Polska jest częścią Europy. Początek cywilizacji narodów, ich kulturze dała ewangelizacja. Rozszerzanie się wiary na kontynencie sprzyjało tworzeniu się poszczególnych narodów europejskich, powiązanych wspólnym dziedzictwem wartości zakorzenionych w Ewangelii. Przybliżając wpływ ewangelizacji w kształtowaniu się Europy, nie można zapominać o wpływach świata klasycznego. Kościół przejął dziedzictwo kulturowe, które go poprzedzało, nadając mu nową formę i jednocześnie służąc rozwojowi kultur rodzimych i narodowych. Proces kształtowania się Europy chrześcijańskiej przebiegał przez całe pierwsze tysiąclecie. W tym samym czasie formowała się europejskość. Początek drugiego tysiąclecia przyniósł podział w życiu duchowym Europy. Zapoczątkowały go wystąpienia Marcina Lutra, Kalwina i Zwingli. Rozłam religijnego zjednoczenia pociągnął za sobą konsekwencje o charakterze politycznym, co wpłynęło na całą europejskość. W okresie oświecenia nastąpiło odrzucenie tajemnicy paschalnej, co otworzyło drogę do przyszłych wyniszczających doświadczeń zła.

17. Ewangelizacja Europy Środkowo-Wschodniej

Ewangelizacja Europy Środkowo-Wschodniej ma swoje źródła w Bizancjum i jej symbolami są święci Cyryl i Metody. Ewangelizacja Słowian rozpoczęła się na terenach dzisiejszej Bułgarii. Cyryl i Metody stworzyli pierwszy alfabet słowiański, który przyjął się na terenach słowiańskiego Wschodu. Apostołowie Słowian mieli również wpływ na ewangelizację terenów, znajdujących się na północ od Morza Czarnego. Ewangelizacja Europy Środkowo-Wschodniej wpisuje się w dzieje Europy i w pewnym stopniu ukazuje naturę samej europejskości. Po okresie wojen religijnych stopniowo sformułowano zasady wolności religijnej, które umożliwiały osobisty wybór wyznania i przynależności kościelnej. Z biegiem czasu różne wyznania chrześcijańskie zaczęły dążyć do porozumienia i współpracy. Wydarzeniem przełomowym w Kościele katolickim stał się II Sobór Watykański, podczas którego kościół zaangażował się w działalność ekumeniczną. Z upływem wieków ewangelizacja objęła tereny poza granicami Europy, a Europa stała się centrum ewangelizacji świata.

18. Owoce dobra na glebie oświecenia

Europejskie oświecenie, które przyniosło okrucieństwa rewolucji francuskiej, należy również rozpatrywać pod względem dobrych haseł, takich jak: idee wolności, równości i braterstwa, które przygotowały grunt pod lepsze zrozumienie praw człowieka. Idee wolności, równości i braterstwa umacniały się, wpływając na dzieje ludów i narodów i dając początek nowej epoce w historii. Hasła te na początku XIX wieku wywarły wpływ na przesilenie kwestii społecznej i swoiście wpłynęły na powstanie „Manifestu komunistycznego” Karola Marska. O tym, że wszystkie te procesy przyczyniły się również do głębszego odkrycia prawd zawartych w Ewangelii, świadczą encykliki społeczne. Dokumenty II Soboru Watykańskiego zawierają twórczą syntezę stosunku chrześcijaństwa do oświecenia. Duch Ewangelizacji w szczególny sposób wyraża się tu poprzez chęć niesienia braterskiej pomocy bliźniemu.


strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Zamach na Jana Pawła II
2  Interpretacja tytułu utworu „Pamięć i tożsamość”
3  Podstawowe słowa-klucze w „Pamięci i tożsamości” Jana Pawła II



Komentarze: Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci - streszczenie

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: